της Όλγας και Τάνυας Γεριτσίδου

Είναι σαφές ότι υπήρχε μια εποχή που όταν έβγαινε μια δημοσκόπηση υπήρχε μια ικανή ανταπόκριση στην πραγματικότητα. Υπήρχε μια εποχή που όταν παρουσιαζόταν στατιστικά γραφήματα μπορούσαμε μέσα στο περιθώριο του στατιστικού λάθους για κοινωνικές επιστήμες να αναμένουμε την εικόνα που μας παρουσίαζαν.

          Αυτή η εποχή πέρασε ανεπιστρεπτί και υπάρχουν σαφείς επιστημονικοί αλλά και πολιτικοί λόγοι για αυτό, όπως οι ίδιοι λόγοι ωθούν τις δικές μας (εμάς των Γεριτσίδου) σφυγμομετρήσεις και προβλέψεις να αντικατοπτρίζουν πάντα την πραγματική κοινωνική εικόνα των Ελλήνων. Αυτούς τους λόγους θα παρουσίασουμε εν συντομία στο παρόν άρθρο με το πρόσφατο και έντονο παράδειγμα του Δημοψηφίσματος της 5-7-2015.

          Μία σφυγμομέτρηση (που είναι αδιαμφισβήτητα κάθε δημοσκόπηση εαν γίνει σωστά) για να μπορεί να αντικατοπτρίζει πραγματικά τον σφυγμό της κοινωνίας πρέπει να έχει τα εξής στοιχεία :

  1. το δείγμα να είναι αρκετά μεγάλο για να είναι αντιπροσωπευτικό (δηλαδή της τάξεως των 1.000 έως 3.000 ατόμων το λιγότερο).
  2. το δείγμα πρέπει επίσης να είναι σωστά σταθμισμένο-επιλεγμένο για μια σειρά παραγόντων αναλόγως την σφυγμομέτρηση αλλά πάντα πρέπει να είναι σωστά σταθμισμένο-επιλεγμένο για κοινωνικοοικονομικό προφίλ, επίπεδο εισοδήματος (χωριστά από το κοινωνικοοικονομικό προφίλ), εκπαιδευτικό επίπεδο, ηλικία, φύλο, πρόσβαση σε πληροφόρηση/είδος πληροφόρησης και έκθεση σε τρόπο συλλογής στοιχείων/πληροφοριών. Εαν το δείγμα δεν αντιπροσωπεύει ικανοποιητικά τον πληθυσμό σε όλες αυτές τις παραμέτρους, το αποτέλεσμα θα είναι στρεβλό στην καλύτερη περίπτωση ή εντελώς παραπλανητικό.
  3. ο τρόπος συλλογής στοιχείων (raw data) πρέπει να γίνεται με τρόπο που να μην προκαλεί τεχνητές προδιαθέσεις/κλίσεις/τάσεις (biases) που θα στρεβλώσουν το αποτέλεσμα, διότι θα έχουν επί της ουσίας αλλοιώσει το δείγμα για να γίνει εφικτή ή πιο εύκολη μια συλλογή στοιχείων.

Π.χ. εαν η συλλογή στοιχείων γίνεται μόνο από το διαδίκτυο, διατρέχεται ο κίνδυνος το δείγμα να αντικατοπτρίζει μόνο άτομα με εμπιστοσύνη και ευχέρεια στο διαδίκτυο και την πληροφορική που επί πλέον θα έχουν και κίνητρο ή ενδιαφέρον να απαντήσουν στις ερωτήσεις.

Εαν η συλλογή στοιχείων γίνεται μόνο τηλεφωνικώς διατρέχεται ο κίνδυνος τα στοιχεία να αντικατοπτρίζουν μόνο άτομα με συγκεκριμένες εργασίες που θα τους επιτρέπουν να επενδύσουν τον χρόνο να απαντήσουν και διατρέχεται ο κίνδυνος να δώσουν ψευδή ή λανθασμένα στοιχεία.

Αντιστοίχως, διάφορες τέτοιες τεχνητές στρεβλώσεις ενυπάρχουν σε κάθε δημοσκόπηση που έχει επιλέξει έναν μόνο τρόπο συλλογής στοιχείων και όχι πολλούς.

          Για να επιτύχουμε τον περιορισμό του ποσοστού στρέβλωσης σε στατιστικά αμελητέο επίπεδο πρέπει η συλλογή στοιχείων να γίνεται με τουλάχιστον δύο ή τρείς διαφορετικούς τρόπους που δεν θα έχουν τα ίδια τρωτά και με ερωτηματολόγιο ειδικά σχεδιασμένο για κάθε τρόπο συλλογής.

  1. Η λίστα των ερωτήσεων επίσης πρέπει να είναι προσεκτικά σχεδιασμένη ώστε η απάντηση που θα δοθεί να είναι πραγματικά δείγμα της τάσης την οποία θέλουμε να ερευνήσουμε και να μην καταγράφουμε άθελα μας κάτι άλλο ή να έχουμε λόγω του κινήτρου μας να καταλήξουμε σε μια συγκεκριμένη αποτύπωση σχηματίσει τις ερωτήσεις με τέτοιο τρόπο που να εκμαιεύουν την απάντηση που θέλουμε εμείς.
  2. Τα άτομα που συνθέτουν τις ερωτήσεις του ερωτηματολογίου οφείλουν να γνωρίζουν σωστά εις βάθος και πλήρως την κουλτούρα, ιστορία και τρόπο απαντήσεως του κοινωνικού συνόλου που σφυγμομετρούν διότι αλλιώς δεν θα είναι σε θέση να συνθέσουν ερωτήσεις που να μην παράγουν άθελα τους στρέβλωση λόγω πολιτιστικής ανατροφής και κοινωνικοποίησης και όχι μόνο.

Σαφώς αυτό προϋποθέτει κατ’ αρχάς άτομα που ξέρουν να φτιάχνουν ερωτηματολόγια τα οποία να είναι αξιόπιστα σε αυτό το οποίο σφυγμομετρούν τόσο όσον αφορά την πιστότητα στο τί ακριβώς σφυγμομετρούν όσο και στην δυνατότητα επαναληπτικής χρήσης των ερωτηματολογίων με την ίδια αξιοπιστία.

          Όλα τα ανωτέρω είναι στα στοιχειωδώς απαραίτητα για τον σχεδιασμό μιας σωστής έρευνας/σφυγμομέτρησης, χωρίς καν να υπεισερχόμαστε στον επίσης ζωτικό παράγοντα της σωστής επιλογής του ερευνητή-συνεντευκτή για τον σωστό πληθυσμό που θέλουμε να σφυγμομετρήσουμε.

          Γιατί τα είπαμε όλα αυτά ;

          Διότι και μόνο από αυτά βλέπουμε τις δύο βασικές αιτίες γιατί οι δημοσκοπήσεις πέφτουν πλέον έξω :

Α. Διότι είναι επιστημονικώς αδύνατο να έχουν σωστή επιστημονική προετοιμασία στο χρονικό διάστημα που συνήθως προετοιμάζονται οι δημοσκοπήσεις (διάστημα λίγων ημερών). Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι αρχικά είχαν φτιάξει και σταθμίσει ένα σωστό από επιστημονικής απόψεως δείγμα το οποίο μετά χρησιμοποιούν για τις δημοσκοπήσεις τους, μετά από το πολύ τις πρώτες δύο το δείγμα αυτό είναι επιστημονικά άχρηστο διότι πρόκειται για εκπαιδευμένο πλέον στις δημοσκοπήσεις δείγμα το οποίο είναι και αυτό μια στρέβλωση.

Β. Διότι οι περισσότερες δημοσκοπήσεις γίνονται κατά παραγγελία και πληρωμή αυτών που χαράζουν επικοινωνιακή πολιτική βάσει των οικονομικών και πολιτικών τους συμφερόντων, συνήθως με προϊδεασμό αν όχι εντολή για το αποτέλεσμα που θα ικανοποιήσει τον πελάτη και λίγη φροντίδα για την όποια επιστημονικότητα. Έχουμε δηλαδή από αυτές τις εταιρείες δημοσκοπήσεων την προτεραιότητα της εμπορικότητας, του κέρδους και της προώθησης της εταιρείας τους στην αγορά αυτών των συγκεκριμένων επικοινωνιακών ομάδων-πελατών εις βάρος της επιστημονικότητας.

          Με αυτές τις συνθήκες δεν θα μπορούσαν και δεν θα μπορέσουν να βγάλουν αντικειμενική δημοσκόπηση ακόμα και με ερώτημα τύπου “θέλεις να πεθάνεις; ναί ή όχι“. Και χρησιμοποιούμε ένα τέτοιο παράδειγμα για να δείξουμε ότι και στις περιπτώσεις κοινής λογικής, όπου το αποτέλεσμα το προβλέπει ο κάθε λογικός άνθρωπος χωρίς να χρειάζεται να είναι επιστήμονας ή δημοσκόπος, αυτού του είδους οι δημοσκοπήσεις βγάζουν στην καλύτερη περίπτωση στρεβλά και στην χειρότερη εντελώς λάθος αποτελέσματα.

          Λίγα χρόνια πριν, η ίδια δημοσκόπηση ήταν δυνατόν να χρησιμεύσει σαν ερέθισμα για να επηρρεάσει την πραγματιή κατανομή τοποθετήσεως του πληθυσμού σε ένα θέμα.

          Τώρα όμως, αυτό είναι αδύνατο διότι πλέον η κοινωνική και/ή προπαγανδιστική πίεση δεν αποτελεί παράγοντα επηρρεασμού. Αυτό συμβαίνει διότι πολύ υψηλότεροι στον δείκτη επηρρεασμού παράγοντες είναι ενεργοί και δυναμώνουν μέρα με την μέρα οι οποίοι εξαφανίζουν εντελώς (στατιστικά μιλώντας) την επιρροή της δημοσκόπησης στον στοχευόμενο πληθυσμό : όταν μιλάει ο παράγων “επιβίωση” τότε ακόμα και αν πιστέψει ο άνθρωπος ότι οι υπόλοιποι δεν συμφωνούν μαζί του, ο ίδιος δεν πρόκειται να αλλάξει γνώμη ή συμπεριφορά.

          Αυτό το φαινόμενο ισχύει ακόμα και όταν ο παράγων εμπιστοσύνη στις δημοσκοπήσεις ενυπάρχει ακόμα. Όμως, πλέον τουλάχιστον στις κατά παραγγελία δημοσκοπήσεις, η εμπιστοσύνη του πληθυσμού σε αυτές έχει καταπέσει, κάτι που κάνει ακόμα υψηλότερο τον δείκτη ενδυνάμωσης της προϋπάρχουσας τοποθετήσεως και γνώμης του ατόμου.

          Αυτό συνέβη και στις δημοσκοπήσεις περί του Δημοψηφίσματος της 5-7-2015 και των ποσοστών του “ΟΧΙ” ενάντια/versus στο “Ναί”.

          Καμμία σημασία δεν έχει το ότι ήταν δημοψήφισμα και όχι εκλογές και κάθε τέτοιου είδους δικαιολογία που κυκλοφορούν στα άρθρα και στις ειδήσεις αυτές τις ημέρες.

          Για αυτό εξ άλλου, οι εκτιμήσεις/καταγραφές των τάσεων  που κάνουμε εμείς οι Γεριτσίδου, είναι πάντα εντός του σφάλματος που αναγκαστικά λόγω των συνθηκών της έρευνας μας έχουμε (αναγκαστικά διότι χρειάζεται ένα επίπεδο κεφαλαίων και επάνω, που κατά πολύ ξεπερνάει τον αφιλοκερδή εθελοντισμό που έχουμε στην διάθεση μας από τους συμΠολίτες μας, για πλήρη και επακριβή πρόσβαση σε δείγμα), διότι παρ’ όλο το αναγκαστικά μικρό για τον πανελλαδικό πληθυσμό δείγμα μας, είναι σταθμισμένο για να είναι αντιπροσωπευτικό με όλες τις επιστημονικές απαιτήσεις τόσο στην επιλογή του δείγματος όσο και στην καταλληλότητα των ερευνητών.

          Όταν λοιπόν σας παρουσιάζουν μια δημοσκόπηση, χρησιμοποιείστε την για αυτό που πραγματικά σας δείχνουν :

Α. τί θέλουν να επιδείξετε σαν συμπεριφορά/επιλογή αυτοί που έχουν παραγγείλει και παρουσιάζουν την δημοσκόπηση.

Β. σε πόσο ποσοστό θεωρούν ότι μπορούν να παρουσιάσουν την εν λόγω επιθυμητή συμπεριφορά και αυτή να γίνει πιστευτή ότι είναι πραγματικά τάση του πληθυσμού.

 
 
Crimes Against Greeks.com (2015)